Εντομοκτόνα για τούτα (Tuta absoluta) και φερομονικές παγίδες

Αναγνώριση και βιολογία

Η Tuta absoluta είναι ο φυλλορύκτης της τομάτας: οι προνύμφες προσβάλλουν φύλλα, βλαστούς και καρπούς.

Η προτιμώμενη επιστημονική ονομασία είναι Phthorimaea absoluta, με κωδικό EPPO GNORAB και συνώνυμο Tuta absoluta.

Το ενήλικο είναι γκρίζο προς αργυρωπό μικρολεπιδόπτερο, με μαύρες στιγματώσεις στα πρόσθια φτερά και νηματοειδείς κεραίες.

Το έντομο συμπληρώνει τον βιολογικό του κύκλο σε 28–38 ημέρες, ανάλογα με τη θερμοκρασία, και μπορεί να δώσει μέχρι 12 γενεές τον χρόνο. Κάθε θηλυκό γεννά έως 260 αυγά.

Οι προσβολές εμφανίζονται από το φυτάριο μέχρι το ώριμο φυτό. Στα φύλλα οι προνύμφες τρέφονται από το μεσόφυλλο, αφήνοντας την επιδερμίδα, και σχηματίζουν ακανόνιστες στοές, που μπορεί αργότερα να νεκρωθούν. Οι στοές στους βλαστούς επηρεάζουν τη συνολική ανάπτυξη του φυτού. Οι νεοσχηματισμένοι καρποί προσβάλλονται επίσης και μπορεί να σαπίσουν από δευτερογενείς παθογόνους οργανισμούς. Οι κορυφές, τα άνθη και οι νέοι καρποί είναι οι θέσεις που προτιμά η προνύμφη.

Στον καρπό η προνύμφη μπαίνει από οπή κοντά στον ποδίσκο, που δεν φαίνεται στα αρχικά στάδια παρά μόνο ανασηκώνοντας τα σέπαλα. Τα μαύρα περιττώματα στην οπή είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα της προσβολής. Η προνύμφη είναι αρχικά κρεμ με σκούρα κεφαλή και αργότερα γίνεται πρασινωπή έως ανοιχτά ροζ.

Τα ενήλικα δραστηριοποιούνται τη νύχτα και κρύβονται ανάμεσα στα φύλλα την ημέρα. Η ωοτοκία γίνεται στα υπέργεια μέρη του ξενιστή. Οι προνύμφες δεν εισέρχονται σε διάπαυση όσο βρίσκουν τροφή.

Η νύμφωση γίνεται στο έδαφος, στην επιφάνεια του φύλλου ή, σπανιότερα, μέσα στη στοά. Ο οργανισμός μεταφέρεται επίσης με φυτά προς φύτευση και καρπούς τομάτας. Κατά την παραλαβή, ελέγξτε τα φυτά προς φύτευση και τους καρπούς για προσβολή.

Πέραν της τομάτας προσβάλλει μελιτζάνα, πατάτα και πιπεριά. Απαντάται και σε αυτοφυή είδη: αγριοντοματιά (Solanum nigrum), γιατράκο (Nicotiana glauca) και τάτουλα (Datura stramonium).

Η Tuta μοιάζει με τη λιριόμυζα. Όταν η στοά είναι πολύ μικρή, η διαφορά τους δεν διακρίνεται εύκολα. Αν έχετε αμφιβολία, αναζητήστε τα αποχωρήματα. Τα αποχωρήματα της λιριόμυζας είναι σφαιροειδή και βρίσκονται στο κέντρο της στοάς, ενώ της Tuta βρίσκονται στην άκρη της στοάς ή έξω από αυτήν.

Η προνύμφη της Tuta έχει πόδια και διακριτό κεφάλι, ενώ της λιριόμυζας είναι άποδη και ακέφαλη. Από τη φθοριμαία η προνύμφη της Tuta διακρίνεται από το μαύρο στίγμα στον προθώρακα: η φθοριμαία έχει ομοιόμορφο σκούρο καφέ χρώμα στο κεφάλι και στον προθώρακα. Η προνύμφη διακρίνεται μόνο από τα μορφολογικά χαρακτηριστικά.

Παγίδες για τούτα και φερομόνη Tuta absoluta

Μετά το φύτεμα της καλλιέργειας γίνεται συνεχής παρακολούθηση των πτήσεων της Tuta absoluta με φερομονικές παγίδες τύπου Δέλτα ή παγίδες τύπου «νερού». Οι παγίδες φερομόνης για τούτα τοποθετούνται στο ύψος της κορυφής των φυτών και σε απόσταση όχι μεγαλύτερη από 60 εκατοστά από αυτό. Καθώς μεγαλώνει η φυτεία, μετακινήστε τις παγίδες ψηλότερα. Διαλέξτε τον τύπο ανάλογα με τον σκοπό: παρακολούθηση ή μαζική σύλληψη αρσενικών.

Οι παγίδες για τούτα δείχνουν την παρουσία του εντόμου και το μέγεθος του πληθυσμού. Έτσι η επέμβαση με εντομοκτόνα γίνεται την κατάλληλη χρονική στιγμή και ο αριθμός των ψεκασμών μειώνεται στο ελάχιστο.

Η μαζική σύλληψη των αρσενικών γίνεται με ειδικές φερομονικές παγίδες και είναι ξεχωριστό προληπτικό μέτρο.

Στον κατάλογο τομάτας θερμοκηπίου η φερομόνη για τούτα έχει δική της ομάδα, «ΦΕΡΟΜΟΝΕΣ». Η φερομόνη Tuta absoluta αναγράφεται ως Tutatec(1) με στόχο «Τούτα»: περιέχει (E,Z,Z)-3,8,11-tetradecatrien-1-yl acetate και (E,Z)-3,8-tetradecadien-1-yl acetate, με χρόνο ασφάλειας «Δεν Ορίζεται» και 1 εφαρμογή.

Το αρπακτικό Nesidiocoris tenuis χρησιμοποιείται στη βιολογική διαχείριση της Tuta absoluta στην τομάτα.

Προληπτικά μέτρα και ανθεκτικότητα

Τα προληπτικά μέτρα μειώνουν το αρχικό μόλυσμα και καθυστερούν την αρχική προσβολή.

• Η καταστροφή και η πλήρης απομάκρυνση ζιζανίων και υπολειμμάτων της προηγούμενης καλλιέργειας μειώνει τον πληθυσμό του εντόμου που διαχειμάζει.
• Η απομάκρυνση και καταστροφή των προσβεβλημένων τμημάτων και καρπών του φυτού αφαιρεί τις προνύμφες από την καλλιέργεια.
• Η αμειψισπορά είναι η συστηματική εναλλαγή με καλλιέργειες διαφορετικής οικογένειας φυτών από την τομάτα.
• Τηρήστε κανονικές αποστάσεις φύτευσης και καλλιεργήστε το έδαφος πριν τη φύτευση: έτσι καταστρέφονται πιθανές νύμφες στο έδαφος.
• Αν υπάρχει δυνατότητα, καλλιεργούνται τα πιο απομονωμένα χωράφια, μακριά από άλλες καλλιέργειες τομάτας. Ελέγχετε και τα γειτονικά φυτά μελιτζάνας, πατάτας και πιπεριάς.
• Στο θερμοκήπιο έχουν σημασία η απουσία ανοιγμάτων ή σκισμάτων στην κατασκευή και ο προθάλαμος με διπλές πόρτες, που περιορίζει σημαντικά την είσοδο του ακμαίου εντόμου. Η απεντόμωση και η απολύμανση του θερμοκηπίου πριν τη νέα καλλιέργεια περιορίζει σημαντικά τις προσβολές.

Το έντομο έχει αναπτύξει ανθεκτικότητα σε πολλά εντομοκτόνα σκευάσματα. Κατά τους ψεκασμούς γίνεται εναλλαγή εντομοκτόνων με διαφορετικό τρόπο δράσης για αποφυγή ανθεκτικότητας, και βιολογικά εντομοκτόνα, όπως η αζαδιραχτίνη και ο βάκιλλος, χρησιμοποιούνται εναλλάξ όταν οι πληθυσμοί είναι χαμηλοί.

Η υψηλή αναπαραγωγική ικανότητα και η αποκλειστική εξάρτηση από λίγα αποτελεσματικά εντομοκτόνα αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο ανθεκτικότητας. Μετά από κάθε επέμβαση συνεχίστε την παρακολούθηση των πτήσεων με τις φερομονικές παγίδες.

Leafwrit

Κρατήστε το αρχείο των ψεκασμών σας σε ένα μέρος. Ξεκινήστε δωρεάν.

Ξεκινήστε δωρεάν

Tuta absoluta: εντομοκτόνα και εγκεκριμένες χρήσεις

Τα φάρμακα για Tuta absoluta στην Κύπρο αναγράφονται στους επίσημους καταλόγους ανά καλλιέργεια του Τμήματος Γεωργίας, ενημέρωση Ιουλίου 2026. Η κατηγορία «Καρποφόρα λαχανικά» έχει χωριστά έγγραφα για την Τομάτα Θερμοκηπίου και την Τομάτα Υπαίθρου.

Στους πίνακες εντομοκτόνων κάθε σκεύασμα έχει γραμμή με στήλες: δραστική ουσία, εμπορικό όνομα, εχθρός, χρόνος ασφάλειας (ημέρες), Ο.Τ.Δ. και παρατηρήσεις. Ανοίξτε το αρχείο της δικής σας καλλιέργειας, διαβάστε το εξώφυλλο και σημειώστε την ονομασία του μαζί με τον μήνα έκδοσης. Έπειτα βρείτε τη γραμμή με την Τούτα και διαβάστε τη με αυτή τη σειρά:

Ο κατάλογος δεν έχει καμία νομική ισχύ· το εμπορικό όνομα κάθε σκευάσματος παραπέμπει στους όρους της άδειάς του. Ανοίξτε την άδεια και τηρήστε τους πλήρεις όρους της χρήσης κατά της Tuta absoluta. Ένα φάρμακο για Tuta absoluta μπορείτε να θεωρήσετε κατάλληλο για την τομάτα σας μόνο όταν η γραμμή του στον κατάλογο της δικής σας καλλιέργειας (θερμοκηπίου ή υπαίθρου) αναφέρει Τούτα στη στήλη «Εχθρός».

Το μητρώο αδειοδοτημένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων του Τμήματος αναγράφει εμπορικό όνομα, δραστική ουσία, δράση, αριθμό άδειας, διανομέα και πιστοποιητικό άδειας.

Η χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων είναι η τελευταία επιλογή. Πρώτα λαμβάνονται τα προληπτικά μέτρα και, όταν η παρακολούθηση δείξει όρια οικονομικής ζημιάς, εξετάζονται εναλλακτικά μέτρα αντί της χημικής καταπολέμησης.

Ακολουθείτε πιστά τις οδηγίες της ετικέτας, χρησιμοποιείτε σωστά βαθμονομημένο ψεκαστήρα και έχετε Πιστοποιητικό Κατάρτισης Επαγγελματία Χρήστη Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων. Τα προϊόντα χαμηλού κινδύνου και όσα περιέχουν ουσίες υποψήφιες για υποκατάσταση επισημαίνονται στον κατάλογο.

Σύμφωνα με το άρθρο 12 του Νόμου 141(I)/2011, απαγορεύεται η χρήση φυτοπροστατευτικού προϊόντος κατά παράβαση των οδηγιών της ετικέτας και σε καλλιέργεια άλλη από εκείνες που αναγράφονται στην ετικέτα.

Νέα εντομοκτόνα για τούτα: αλλαγές Ιουλίου 2026

Οι κατάλογοι Ιουλίου 2026 διαφέρουν από εκείνους του Απριλίου 2026, και οι «Κατά παρέκκλιση άδειες» έχουν χωριστή ενότητα. Συγκρίνετε τις δύο εκδόσεις και δείτε νέες χρήσεις, κατά παρέκκλιση άδειες, τροποποιήσεις και αποσύρσεις. Αν η χρήση κατά της Tuta έχει επισήμανση «Κατά παρέκκλιση άδεια», ελέγξτε την απόφαση και τις ημερομηνίες ισχύος της.

Για την καταπολέμηση της Τούτα στην τομάτα, νέα εντομοκτόνα για τούτα με άδεια κατά παρέκκλιση είναι το betabaculovirus phoperculellae (TUTAVIR) για την περίοδο 27/04–24/08/2026 και το GS-omega/kappa HXTX-Hv1a (SPEAR LEP) για τις περιόδους 27/04–25/06/2026 και 01/09–30/10/2026.

Φάρμακα για τούτα και ομάδες τρόπου δράσης

Στον κατάλογο τομάτας θερμοκηπίου, εντομοκτόνα για τούτα είναι μεταξύ άλλων τα spinosad, chlorantraniliprole και HXTX-Hv1a.

Η διαχείριση της ανθεκτικότητας γίνεται με τη δέουσα εναλλαγή σκευασμάτων διαφορετικής Ομάδας Τρόπου Δράσης. Η αλλαγή από ένα εμπορικό όνομα σε άλλο της ίδιας ομάδας δεν είναι αλλαγή τρόπου δράσης.

Για λάδι για Tuta absoluta: στον κατάλογο τομάτας θερμοκηπίου το orange oil (Limocide) και το paraffin oil (Altinco Grinward) αναγράφονται για αλευρώδεις. Για την Τούτα αναγράφονται η azadirachtin (Oikos, Azatin, Azanova, NeemAzal-T/S) και τα potassium salts of fatty acids (Acaridoil, Acarivio). Πριν διαλέξετε λάδι, ελέγξτε τους εγκεκριμένους στόχους του συγκεκριμένου προϊόντος. Στο κυπριακό μητρώο ελέγξτε χωριστά τη δραστική ουσία και τη δράση του.

Σε απωθητικό για τούτα ο κατάλογος τομάτας θερμοκηπίου και ο κατάλογος τομάτας υπαίθρου δεν αναγράφουν σκεύασμα. Για την Τούτα αναγράφονται εντομοκτόνα και η φερομόνη Tutatec.

Σε βιολογική παραγωγή τομάτας θερμοκηπίου ελέγξτε και την επισήμανση επιλεξιμότητας στη γραμμή του προϊόντος. Προτιμήστε προϊόντα χαμηλού κινδύνου και αποφύγετε όσα περιέχουν ουσίες υποψήφιες για υποκατάσταση.

Για σκευάσματα με μικροοργανισμό, αντιγράψτε την πλήρη ταυτότητα της καταχώρισης, μαζί με το υποείδος ή το στέλεχος από τη στήλη της δραστικής ουσίας, και χρησιμοποιήστε την και στην παραγγελία.

Επόμενο βήμα

Βρείτε τη γραμμή της Τούτας στον κατάλογο της δικής σας καλλιέργειας και ανοίξτε την άδεια. Συνδέστε την επιλογή με το ιστορικό παρακολούθησης και την εναλλαγή τρόπων δράσης.