# Burak cukrowy: poradnik plantatora od siewu do rozliczenia dostawy URL: https://leafwrit.com/pl/burak-cukrowy-uprawa/ Reviewed: 2026-10-29 W uprawie buraków cukrowych maksymalny plon cukru z plantacji daje końcowa obsada 80 000–100 000 roślin/ha. Aby ją uzyskać, wybiera się normę wysiewu około 115 000 nasion/ha. ## Agrotechnika buraka cukrowego: warunki uprawy, siew i rozstaw Przy siewie buraka stosuje się międzyrzędzia 45 lub 50 cm i odstępy nasion w rzędzie 18–22 cm. Normę wysiewu ustala się z zapasem na straty przy wschodach: przymrozki, choroby zgorzelowe, szkodniki i zaskorupienie gleby. ### Obsada buraka cukrowego na ha Docelowa obsada buraka cukrowego na ha to liczba roślin po wschodach, a nie liczba wysianych nasion. ### Jednostka siewna buraka cukrowego a zamówienie nasion Jednostka siewna (j.s.) to 100 tys. szt. nasion. Norma wysiewu 1,2 j.s./ha oznacza więc 120 tys. nasion na hektar. W kalkulacji WODR z lutego 2026 przyjęto właśnie 1,20 j.s./ha nasion po 528,00 zł za j.s., czyli 633,60 zł/ha. Przed zamówieniem zapisz, ile nasion obejmuje jednostka siewna w ofercie, i porównaj to z planowaną liczbą wysiewanych nasion. Do rachunku nie wstawiaj obsady po wschodach, tylko liczbę nasion z zapasem na straty. Liczba roślin po wschodach zależy od odstępu w rzędzie i wschodów polowych. Przy międzyrzędziach 45 cm i odstępie 20 cm wysiew wynosi 111 tys. nasion/ha, a przy wschodach 70, 80 i 90% daje 78, 89 i 100 tys. roślin/ha. ### Wschody buraka cukrowego i obsada po wschodach Obsadę mierzy się na 10 m²: przy międzyrzędziach 45 cm odmierza się po 11,11 m w dwóch rzędach, a przy 50 cm — po 10 m. Liczbę roślin z obu rzędów mnoży się przez 1000. Pomiar powtarza się w kilku miejscach, a średnia z powtórzeń jest średnią obsadą plantacji. ## Zbiór buraka cukrowego: jakość korzeni i przejazdu W wilgotnych warunkach rośnie ryzyko uszkodzenia struktury gleby, zanieczyszczenia korzeni glebą i strat przy zwiększonym doczyszczaniu, dlatego zbiór prowadzi się w dni suche. Zaplanuj kolejność kopania tak, by wykorzystać suche dni. ### Ustaw kombajn przed zbiorem Przed zbiorem sprawdza się noże ogławiacza, lemiesze wyorywacza, głębokość pracy, prędkość prowadzenia i intensywność czyszczenia. Największe straty powstają, gdy buraki są ogławiane zbyt nisko i korzenie się łamią; prędkość jazdy dobiera się tak, by do złamań nie dochodziło. Strukturę gleby chronią szerokie opony, systemy regulacji ciśnienia w oponach lub gąsienice. ### Dostawa i rozliczenie masy korzeni Powiąż każdą dostawę z polem, z którego pochodzą korzenie. Po mokrym zbiorze obejrzyj korzenie: sprawdź zabrudzenie ziemią i straty przy doczyszczaniu. Potrącenia z rozliczenia porównaj z dokumentem odbiorcy dla tej samej partii. ## Nasiona i odmiany buraka cukrowego: wyniki COBORU Odmiany buraka cukrowego ocenia się według trzech głównych cech użytkowych: plonu korzeni, zawartości cukru i plonu cukru. Wyniki znajdziesz w [liście opisowej COBORU 2026](https://coboru.gov.pl/Publikacje_COBORU/Listy_opisowe/LOO_2026_RR_BURAK.pdf). ### Lata badań i sposób przedstawienia wyników Charakterystyki odmian z 2026 roku opracowano na podstawie doświadczeń z lat 2022–2025. Wyniki odmian nowo zarejestrowanych pochodzą z innych serii doświadczeń i zostały odpowiednio przetransformowane. ### Odporność oceniona i dodatkowa deklaracja Odporność na chwościka buraka oceniono w wariancie bez ochrony fungicydowej. Dodatkowe tolerancje, na przykład na mątwika burakowego, deklaruje hodowca. Porównując odmiany, odporność na chwościka bierz z oceny w jednakowych warunkach doświadczenia, a deklaracje hodowców traktuj jako osobną informację. ### Skład chemiczny buraka cukrowego: azot α-aminokwasowy, potas i sód Jakość odmiany opisują zawartości cukru, azotu α-aminokwasowego, potasu i sodu, każda w skali od niskiej do wysokiej. ### Wzorzec i odczyt wyniku względnego Plon korzeni i plon technologiczny cukru nowych odmian porównano z wzorcem zbiorowym z czterech odmian; poziom „średni" oznacza „zbliżony do wzorca". Pozostałe cechy odniesiono do średniej ogólnej. Zanim porównasz wyniki procentowe, sprawdź, z jakich odmian złożono wzorzec i z których lat doświadczeń pochodzą dane. ## Potrzeby pokarmowe buraka a dawka nawozu Burak cukrowy pobiera 3,5 kg N na tonę produktu głównego z odpowiednią ilością produktu pobocznego. Przy 50 t/ha daje to 175 kg N/ha, a przy 60 t/ha — 210 kg N/ha. Różnica wynika tylko z założonego plonu, więc dawkę ustal dopiero po uwzględnieniu zasobności konkretnego pola. Wartość docelowa N wynosi 160 kg N/ha; na jej podstawie i oznaczonej zawartości Nmin określa się kg N/ha do dodania jako nawóz. Jeśli to możliwe, dawka azotu nie powinna przekraczać 100 kg N/ha, bo przedawkowanie grozi zasoleniem podczas kiełkowania. Azot można stosować przed siewem i po siewie. ### Co pokazuje tabela pobrania składników Na 1 t świeżej masy korzeni burak pobiera: 0,7 kg P, 5,4 kg K, 1,1 kg Mg, 5,0 kg Ca i 1,0 kg S oraz 7 g B, 7 g Cu, 28 g Mn i 14 g Zn. Zwróć uwagę na jednostki w nagłówku tabeli: gram to tysiąc razy mniej niż kilogram. Fosfor i potas są w tabeli podane jako P i K, więc przy porównaniu z nawozem sprawdź, czy skład nawozu jest podany w tej samej postaci. ### Kiedy pobrać próbki do Nmin i EUF Próbki do metody EUF pobiera się późnym latem poprzedniego roku, po zbiorze przedplonu. Próbki do Nmin pobiera się tuż przed wysiewem, w lutym lub marcu. Wynik odczytuj zgodnie z metodą i terminem pobrania; nie podstawiaj go do wzoru przeznaczonego dla innej analizy. ### Plonowanie i wydajność buraka cukrowego: plon korzeni i cukru w doświadczeniu Plon korzeni rośnie z 567 dt/ha bez azotu do 628 dt/ha przy 160 kg N/ha i przy 200 kg N/ha już się nie zmienia. Technologiczny plon cukru jest największy przy 120 kg N/ha (97,0 dt/ha), przy 160 kg N/ha wynosi 95,5, a przy 200 kg N/ha 93,8 dt/ha. Większa masa korzeni nie daje więc większego plonu cukru, dlatego przy porównaniu dawek patrz na plon korzeni, zawartość cukru, Amino-N i technologiczny plon cukru razem. Zawartość cukru spada z 18,0% do 17,2%, a Amino-N rośnie z 13,3 do 24,8 mmol/1000 g buraków. ### Potas, magnez, wapń oraz mikroelementy Potas aktywuje enzymy, reguluje bilans wodny i zwiększa transport asymilatów; 80% potasu ulega absorpcji w liściach, 20% w trzonie korzenia. Magnez jest centralnym składnikiem chlorofilu i jest ważny dla fotosyntezy. Burak cukrowy jest wymagający pod względem poziomu wapnia w glebie, a wapń jest istotny w regulacji wzrostu korzeni. Szczególnie ważne są bor i mangan. Niedobór boru prowadzi do zgorzeli liści sercowych i suchej zgnilizny. Wysokie pH i susza mogą ograniczyć dostępność składników mimo ich odpowiedniego poziomu w glebie. Dostępność składników oceniaj razem z odczynem i wilgotnością gleby. ### Program nawożenia: makro- i mikroelementy Nawożenie potasem opiera się na badaniu gleby; na lekkich glebach potas stosuje się wiosną, co zwiększa ryzyko zasolenia w okresie kiełkowania i spowolnienia lub wstrzymania wschodów. Zabiegi siarczanem magnezu mogą zmniejszyć krótkotrwałe, zależne od pogody niedobory magnezu. Wapno defekacyjne z cukrowni jest oferowane jako nawóz wapniowy. Wykonaj badanie gleby, a RSM dla buraków i siarczan magnezu wpisz do bilansu składników; makroelementy przeliczaj w kilogramach, mikroelementy w gramach. ## Karta pola buraka cukrowego: rejestr zabiegów agrotechnicznych Kartę pola buraka cukrowego prowadzisz w rejestrze zabiegów agrotechnicznych: tak nazywa się ten dokument w instrukcji ARiMR, a wzór formularza agencja udostępnia na swojej stronie. ### Co wpisać do karty pola po każdym zabiegu Jeden wiersz to jeden zabieg na jednej działce. Wpisz datę w formacie dd.mm.rrrr (przy pracy trwającej kilka dni datę początku i końca), numer działki ewidencyjnej, powierzchnię uprawy i powierzchnię, na której wykonano zabieg, nazwę uprawy, rodzaj zabiegu, nazwę środka lub nawozu zgodną z etykietą oraz zastosowaną ilość z jednostką. W buraku do rejestru trafia siew, zastosowanie nawożenia, zastosowanie środków ochrony roślin i zbiór roślin, a także wszystkie zabiegi uprawowe i pielęgnacyjne. ### Kiedy i jak prowadzić kartę pola Wpisuj zabiegi na bieżąco i w kolejności chronologicznej, a zapis ma odzwierciedlać stan faktyczny na działce. Dla czytelności prowadź każdą działkę na osobnej stronie. Rejestr można prowadzić w formie elektronicznej. Gdy zabieg zlecasz osobie trzeciej, wpisz w uwagach imię i nazwisko lub nazwę wykonawcy. ### Jak długo przechowywać kartę pola buraka Rejestr przechowujesz przez cały okres trwania zobowiązania i udostępniasz inspektorom przy kontroli na miejscu. Jego kompletność jest jednym z wymogów przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, ekologicznych oraz płatności WPR PS 2023–2027. Zapisy oprysków buraka obowiązują niezależnie od płatności: dokumentację z nazwą środka, czasem zastosowania, dawką, obszarem i uprawą oraz przyczyną zabiegu profesjonalny użytkownik prowadzi i przechowuje przez trzy lata. Jak wypełnić rejestr wiersz po wierszu, pokazuje [przewodnik po ewidencji zabiegów agrotechnicznych ARiMR](/pl/ewidencja-zabiegow-agrotechnicznych-arimr/). ## Koszt uprawy buraka cukrowego: założenia kalkulacji [WODR publikuje kalkulacje z lutego 2026](https://www.wodr.poznan.pl/doradztwo/ekonomika/kalkulacje-rolnicze-produkcji-roslinnej-oraz-zwierzecej-luty-2026) jako osobne PDF dla upraw. Obejmują materiał siewny, rodzaj nawozu, koszty maszyn oraz usługi. Koszt uprawy policz dla swojej powierzchni, zakładanego plonu i zakresu prac wykonywanych własnymi maszynami oraz zlecanych na zewnątrz. Dla buraka cukrowego o plonie 510 dt/ha koszty bezpośrednie wynoszą 8283,87 zł/ha, czyli 16,24 zł/dt. Składają się na nie: nasiona 633,60 zł, nawozy mineralne 1850,99 zł, środki ochrony roślin 2647,24 zł, praca maszyn własnych 629,31 zł i usługi z zewnątrz 2522,73 zł (w tym zbiór 2116,54 zł i siew 227,69 zł). ## Hektary, tony i decytony w tym samym rachunku W kalkulacjach WODR z lutego 2026 przyjęto plon buraka 510 dt/ha, a pszenicy 60 dt/ha. Jeden decyton to 100 kg, więc te wartości odpowiadają odpowiednio 51 t/ha i 6 t/ha. Podpisanie 510 jako ton zawyżyłoby wynik dziesięciokrotnie. ### Jak liczyć koszt pozycji Koszt pozycji to iloczyn ilości i ceny jednostkowej: 1,20 j.s. × 528,00 zł/j.s. = 633,60 zł/ha. Prace własnych maszyn i usługi zewnętrzne to w kalkulacji buraka osobne tabele: 629,31 zł/ha i 2522,73 zł/ha. W swoim rachunku też wpisuj je oddzielnie. W kalkulacji buraka przychód tworzą korzenie (510 dt po 14,27 zł/dt, 7276,33 zł/ha), mokre wysłodki (240 dt po 4,00 zł/dt, 960,00 zł/ha) i dopłaty (1949,53 zł/ha): razem 10 185,86 zł/ha, nadwyżka bezpośrednia 1901,99 zł/ha. W pszenicy przychód tworzą ziarno (60 dt po 71,23 zł/dt, 4274,03 zł/ha) i dopłaty (665,39 zł/ha): razem 4939,42 zł/ha, koszty bezpośrednie 4367,49 zł/ha, nadwyżka 571,93 zł/ha. Za dostawy buraków do KGS w 2025 roku, przy zawartości cukru 16%, minimum netto wynosiło 33,5 EUR/t. Składały się na nie cena podstawowa 26,29 EUR/t i świadczenie gwarantowane 7,21 EUR/t. Warunki własnej dostawy odczytaj z umowy zawartej z cukrownią. ## Ceny zbóż: notowania pszenicy MATIF Kontrakt terminowy na pszenicę Milling Wheat (potocznie MATIF) ma kod EBM na rynku Euronext Derivatives Paris. Jest notowany w EUR; jeden kontrakt obejmuje 50 ton. Karta EBM podaje cenę rozliczeniową (Settlement Price) osobno od terminu kontraktu (Expiry). Terminy wygaśnięcia to wrzesień, grudzień, marzec i maj, a minimalna zmiana ceny wynosi 0,25 EUR/t. Do porównania cen rozliczeniowych wybierz sekcję Settlement Price i ten sam termin kontraktu. ### Cena za tonę i wielkość kontraktu to różne liczby Notowanie EBM wyraża się w euro za tonę metryczną bez podatków, a jeden kontrakt obejmuje 50 ton. Cena za tonę nie jest więc wartością całego lotu: notowanie 200 EUR/t oznaczałoby 10 000 EUR za lot 50 t (liczby ćwiczeniowe, nie oferta skupu). Przy porównywaniu ofert zachowaj nazwę i kod kontraktu EBM. ### Ceny buraka cukrowego i pszenicy ozimej w kalkulacji i w kontrakcie W kalkulacjach WODR z lutego 2026 cena buraka cukrowego wynosi 14,27 zł/dt, czyli 142,70 zł za tonę, a ziarna pszenicy ozimej 71,23 zł/dt, czyli 712,30 zł za tonę. Kontrakt KGS na 2025 rok gwarantował minimum netto 33,5 EUR/t buraków o zawartości cukru 16%. Cena skupu ziarna dotyczy ziarna na sprzedaż, a pszenica ozima z centrali nasiennej do siewu to inny produkt; notowanie MATIF jest jeszcze inną informacją. Szukając ceny buraka z wcześniejszych lat, weź komunikat dotyczący tej kampanii i jej warunków rozliczenia. Od odbiorcy zbóż uzyskaj ofertę dla oznaczonej jakości, miejsca dostawy i terminu płatności. ## Choroby grzybowe buraka cukrowego i fungicydy Na burakach najczęściej występują chwościk buraka (Cercospora beticola), brunatna plamistość liści, mączniak prawdziwy i rdza buraka. Głównym sprawcą strat w Polsce jest chwościk: silnie porażone liście przedwcześnie zasychają, plon i zawartość cukru spadają, a w soku korzeni przybywa melasotworów. W latach mokrych i ciepłych dochodzą zgorzel siewek i zgnilizna korzeni. Od wschodów monitoruje się choroby co najmniej raz w tygodniu. Fungicyd stosuje się według aktualnego programu ochrony buraka w integrowanej produkcji, a pomocą są komunikaty SMS od cukrowni i Platforma Sygnalizacji Agrofagów. ### Chwościk buraka: co robić przed zabiegiem fungicydem Chwościk ogranicza się przede wszystkim uprawą. Wszystkie resztki po zbiorze buraków przyoruj starannie, bo porażone liście są naturalnym źródłem infekcji w kolejnym roku. Nie skracaj płodozmianu: im krótszy, tym wcześniej i agresywniej choroba się pojawia. Na polach nawadnianych zagrożenie wczesnego wystąpienia chwościka rośnie. Odmiany odporne na rizomanię często mają podwyższoną odporność na chwościka, ale przy silnej presji patogena i tak wymagają ochrony chemicznej. O zabiegu fungicydem decyduje próg szkodliwości, a najlepsze efekty dają preparaty z substancjami czynnymi działającymi układowo. ## Insektycydy w burakach cukrowych: szkodniki i monitoring Główny problem w ostatnich latach to szarek komośnik, skośnik buraczak, przędziorek chmielowiec i mszyca burakowa. Poza nimi na burakach żerują pędraki, drutowce, drobnica burakowa, pchełka burakowa, śmietki oraz gąsienice rolnic, błyszczek i piętnówek. Insektycyd stosuje się po przekroczeniu progu szkodliwości, a pomaga w tym lustracja pola. Do zbadania szarka komośnika, pędraków, drutowców i rolnic kopie się odkrywki 25 × 25 cm i głębokości 30 cm: co najmniej 32 na 1 ha, a na każdy następny hektar o 2 więcej. Szkodniki nalistne liczy się na kilkudziesięciu roślinach w kilku miejscach pola, najlepiej po przekątnej. Żółtaczkę wirusową i mozaikę buraka przenoszą mszyce. ## Następny krok Przenieś wykonane nawożenie do [ewidencji azotowej](/pl/ewidencja-nawozenia-plan-azotowy/).