# Echte en valse meeldauw, sterroetdauw en krulziekte biologisch bestrijden URL: https://leafwrit.com/nl/blad-en-vruchtziekten-herkennen/ Reviewed: 2026-10-29 Phytophthora en meeldauw zijn ziekten; neusrot, groenkraag en whitewall zijn fysiologische problemen zonder plaag of ziekteverwekker. ## Aardappelziekte biologisch bestrijden in de aardappelteelt Aardappelziekte biologisch beheersen begint met rassenkeuze en het voorkomen van ziektebronnen. Phytophthora infestans is een pseudo-schimmel die de aardappelziekte veroorzaakt. De ziekte kan zowel bovengrondse als ondergrondse plantdelen aantasten. Kies voor biologische aardappelteelt robuuste rassen. Deze rassen verdragen Phytophthora beter door hun resistentie en vaak vroege oogstrijpheid. Pak aardappelafvalhopen, ziektehaarden in percelen en aardappelopslagplanten in andere gewassen aan. Meld ziektebronnen via de [NAK-route op de NVWA-pagina](https://www.nvwa.nl/onderwerpen/plant/teeltvoorschriften-akkerbouw-en-tuinbouw/teeltvoorschrift-phytophthora-infestans). In 2026 starten WUR-veldproeven met genetisch aangepaste aardappelen. Het gaat om materiaal waarbij genen zijn toegevoegd of uitgeschakeld, onder meer voor resistentie tegen Phytophthora infestans. ### NVWA-controles op het teeltvoorschrift Phytophthora De NAK controleert in opdracht van de NVWA of u dit teeltvoorschrift naleeft. Bij een overtreding volgt eerst een waarschuwing en moet u de overtreding herstellen. Herstelt u onvoldoende of te laat, dan maakt de NAK een rapport van bevindingen en kan de NVWA een bestuurlijke maatregel opleggen. De volledige voorschriften staan in paragraaf 3.4 van de Regeling plantgezondheid. ## Tomatenziekte biologisch bestrijden: eerst de oorzaak vaststellen Phytophthora kan blad, stengel en vrucht beschadigen. Neusrot, groenkraag en onregelmatige rijping zijn geen ziekte: ze ontstaan door water, voeding, licht en temperatuur. Tomatenphytophthora veroorzaakt bruine bladvlekken, bruine stengelaantasting en bruine, rottende vruchten. In vochtige omstandigheden kan aan aangetast blad een fijne witte schimmelachtige groei zichtbaar zijn. Een zwarte ingezonken plek aan de bloemzijde past bij neusrot. Harde groene delen bij de schouder passen bij groenkraag. Witte of gele inwendige plekken bij onregelmatige rijping heten whitewall. Groenkraag en whitewall ontstaan meestal door te veel licht, hoge temperaturen en te weinig voeding. Fysiologische problemen hebben geen plaag of ziekteverwekker als oorzaak. Phytophthora infestans is een schimmelachtig organisme. Sporen kunnen met de wind worden verspreid; voor infectie is langdurig nat plantoppervlak nodig. Bij vochtige omstandigheden kan de ziekte zich snel door het gewas verspreiden. Kasteelt wordt minder vaak getroffen doordat sporen lastiger bij de planten komen. Wanneer de ziekte binnenkomt, kan zij echter ook onder glas ernstige schade geven. Voer aangetast materiaal af en houd onder glas het blad zo droog mogelijk. Vermijd bij rijpingsproblemen extreme temperaturen en zonlicht en zorg voor regelmatige watergift. Te veel kaliumrijke meststof kan magnesiumtekort en neusrot veroorzaken. Bij zware phytophthora op blad en stengel kunnen ook symptoomloze vruchten al geïnfecteerd zijn. Alleen enkele zieke bladeren wegnemen vertraagt de ziekte hoogstens een beetje en roeit haar niet uit. Nieuwe stammen van de ziekteverwekker kunnen de resistentie van cultivars doorbreken. ### Neusrot bij tomaat: calcium en wateraanvoer Neusrot ontstaat door onvoldoende calcium in de vrucht. Dat betekent meestal niet dat grond of substraat te weinig calcium bevat. Transport naar de uiteinden van de plant vraagt een goede waterstroom; vruchten concurreren daarbij minder goed dan bladeren. Beperkte wortelruimte in potten of groeizakken vergroot de kans op een onregelmatige aanvoer. Zeer hoge luchtvochtigheid kan de wateropname ook beperken. De ronde plek begint groenbruin tot zwart aan de bloemzijde, het uiteinde tegenover de steel. Ze zakt in naarmate de aantasting groter wordt. Reeds aangetaste vruchten herstellen niet. Houd het substraat het hele seizoen gelijkmatig vochtig om volgende vruchten te beschermen; in hete perioden kan twee keer per dag water nodig zijn. Bladbespuiting met calciumzouten werkt niet, omdat vruchten calcium slecht opnemen. Bemesten rond planten in droge grond kan de wateropname belemmeren, omdat de concentratie voedingsstoffen dan hoog wordt. Sommige bestanddelen, waaronder ammoniumzouten, concurreren bovendien met calcium bij de wortelopname. ### Tomatenbladvlekkenziekte (leaf mould) Tomatenbladvlekkenziekte, ook leaf mould genoemd, kan een vergelijkbaar bladbeeld geven als phytophthora. De zichtbare groei aan de bladonderzijde is dan grijsbruin in plaats van wit. Leaf mould veroorzaakt geen stengellaesies of uitgebreide vruchtrot zoals phytophthora. De ziekte, veroorzaakt door Fulvia fulva, geeft gele plekken bovenop en grijsbruine schimmelgroei onderop. Vaak worden de onderste bladeren het eerst aangetast. Ernstig aangetast blad kan bruin worden en verschrompelen zonder af te vallen. Bloem- en vruchtaantasting is mogelijk, maar minder gebruikelijk dan bladinfectie. Botrytis kan zulke aangetaste bladeren secundair koloniseren en het oorspronkelijke beeld maskeren. Bij Botrytis is de groei pluiziger en zijn de sporen poederiger. Ventileer bij leaf mould voldoende en geef water zonder het blad nat te maken. Vooral avondwatergift kan het blad de hele nacht vochtig houden. Laat het substraat niet uitdrogen: dat vergroot de kans op andere problemen zoals neusrot. Pluk aangetaste bladeren zodra ze zichtbaar zijn en ruim aan het einde van het seizoen de planten en alle resten op. ## Bladvlekkenziekte biologisch bestrijden bij bomen en heesters Ruim bij bomen en heesters afgevallen blad op, houd de kroon luchtig en geef water aan de voet. Schimmels veroorzaken de meeste bladvlekkenziekten. Ook bacteriën en andere ziekteverwekkers kunnen verantwoordelijk zijn. Veel bladvlekken treffen slechts een klein deel van het totale bladoppervlak en belasten de boom weinig. Herhaald bladverlies over opeenvolgende groeiseizoenen kan daarentegen de groei verminderen en de gevoeligheid voor andere problemen vergroten. Ziekteverwekkers van bladvlekken kunnen overwinteren in geïnfecteerde bladresten. Zet planten ruim genoeg uit elkaar en verbeter de lichtinval en luchtbeweging in de kroon. Vermijd beregening over het blad; zo beperkt u bladnat en opspattend water. Bemest bomen en heesters met bladvlekkenziekte alleen als bodemonderzoek een tekort aantoont. Bladvlekken komen voor in veel vormen en groottes en in kleuren van geel tot zwart. Sommige bladvlekverwekkers zijn beperkt tot bladweefsel; andere kunnen ook scheutsterfte of twijgkanker veroorzaken. Veel verwekkers zijn aan verwante waardplanten gebonden. ## Echte meeldauw biologisch bestrijden in professionele teelten Een biologisch bestrijdingsmiddel tegen meeldauw begint bij de diagnose: echte meeldauw is een schimmelziekte, valse meeldauw wordt veroorzaakt door oömyceten. Bepaal daarom eerst of het om echte of valse meeldauw gaat en noteer het gewas. Echte meeldauw veroorzaakt wit, poederachtig schimmelpluis op bladeren, stengels en bloemen. Ook jong weefsel kan vervormen. Snoei bij echte meeldauw geïnfecteerde scheuten weg en verwijder gevallen aangetast blad. Zorg voor ruimte en luchtcirculatie, voorkom droogtestress en vermijd overbemesting, vooral met stikstof. Er zijn voor sommige gewassen resistente cultivars beschikbaar. Meeldauw op druiven en rozen is echte meeldauw. Elke meeldauwsoort heeft eigen waardplanten: de meeldauw op erwt verschilt van die op appel. De aantasting kan aan boven- of onderzijde voorkomen. Soms valt vooral verkleuring op en is de schimmelgroei schaars. Bij rododendron kan aan de bladonderkant weinig groei zitten terwijl bovenop een gele vlek opvalt; bij bepaalde vetplanten kan littekenvorming voorkomen. ## Valse meeldauw biologisch bestrijden in professionele teelten Valse meeldauw wordt veroorzaakt door oömyceten, schimmelachtige organismen. Boven op het blad kunnen verkleurde vlekken ontstaan, terwijl aan de onderkant een witte, grijze of paarse sporenvorming zichtbaar is. Het precieze beeld verschilt per waardplant. De afzonderlijke verwekkers van valse meeldauw hebben vaak een beperkte kring van verwante waardplanten. De aantaster van kool is bijvoorbeeld een andere dan die van viooltjes. Ook druif, sla en ui zijn waardplanten van valse meeldauw. Valse meeldauw verspreidt zich via sporen door de lucht en infectie wordt bevorderd door langdurig nat blad. Vermijd watergift boven het gewas. Geef zo nodig in de ochtend water, zodat het blad sneller droogt. Een te dichte aanplant en onkruid tussen planten kunnen de luchtcirculatie beperken. Zet planten ruimer, beheers onkruid en ventileer voldoende. Neem aangetaste bladeren weg en verwijder zwaar aangetaste planten. Voor sommige groentegewassen, waaronder sla en ui, bestaan rassen met weerstand tegen valse meeldauw. Veranderingen in de aantaster kunnen weerstand doorbreken. Pas bij groenten vruchtwisseling toe vanwege rustsporen in de bodem. ## Sterroetdauw biologisch bestrijden in de professionele rozenteelt Ruim besmet blad op en snoei aangetaste stengeldelen vóór de nieuwe bladgroei. De ziekte wordt veroorzaakt door Diplocarpon rosae. Zij geeft paarse tot zwarte vlekken, vaak gevolgd door bladval. De schimmel infecteert rozenblad en kan de groeikracht verminderen. Ook zonder gele verkleuring kan bladval optreden. Op jong hout kunnen kleine zwarte, korstige plekjes ontstaan. De symptomen verschillen met de rozensoort of cultivar en de schimmelstam. De schimmel is genetisch divers; nieuwe stammen kunnen eerder aanwezige resistentie doorbreken. Verwijder tijdens de rustperiode ook aangetast blad dat aan de plant blijft zitten. De schimmel vormt sporen in de zwarte bladvlekken. Die verspreiden zich met water; natte omstandigheden zijn nodig om de ziekte op te bouwen. De schimmel kan overwinteren op gevallen blad en in slapende infecties op jonge stengels en knoppen. Hygiënemaatregelen kunnen de ziekte vertragen. Hun effect is beperkt, omdat sporen van elders met regen kunnen binnenkomen. De eerste zwarte vlekken verschijnen vaak op lager blad en hebben een veerachtige rand. De aantasting kan zich langs de stengels omhoog uitbreiden. Stengelvlekken vallen minder op: ze beginnen als donkere onregelmatige plekken die later blaarachtig worden. Bij de vlekken zijn soms uitstralende schimmeldraden zichtbaar. Jonge bladeren zijn bijzonder vatbaar. Een nacht vocht op het blad kan al infectie mogelijk maken. Zorg voor luchtcirculatie, zodat het blad sneller opdroogt en sterroetdauw minder kans krijgt. Regen, dauw en beregening kunnen bij de verspreiding betrokken zijn. In het voorjaar ontstaan weer sporen die jong blad kunnen infecteren. Resistentie kan regionaal verschillen. Bij sterroetdauw ontstaat de donkere plek in het aangetaste weefsel; roetdauw is oppervlakkige groei op een voedselbron zoals honingdauw. Verspreiding gebeurt via regen, irrigatie, mensen, insecten en vervoer van geïnfecteerde planten. ## Krulziekte biologisch bestrijden bij perzik in de fruitteelt Krulziekte bij perzik biologisch bestrijden: houd de uitlopende scheuten droog, dan blijft infectie uit. Bij perziken die tegen een muur of schutting zijn geleid voorkomt een regenscherm van plasticfolie infectie. Het scherm bedekt de top en de voorkant tot 30 cm boven de grond, wordt na de bladval in november geplaatst en blijft staan tot half mei. Verwijder aangetast blad tijdig, voordat witte sporenvorming verschijnt. Krulziekte wordt veroorzaakt door Taphrina deformans. Het blad kan kort na het uitlopen sterk vervormen, verdikken en rood verkleuren. Aangetaste bladeren vallen vroeg af; soms worden ook scheuten en vruchten getroffen. De ziekte komt voor bij perzik en nectarine en kan ook amandel en abrikoos aantasten. Voor de voorjaarsinfectie zijn natte omstandigheden nodig. De schimmel dringt bij het uitlopen het bladweefsel binnen. Laat de uiteinden van het regenscherm open voor bestuivende insecten. Vroeg verwijderen van aangetast blad vóór de witte sporenvorming kan de hoeveelheid schimmel die naar het volgende jaar overgaat verminderen. De boom kan na het verliezen van ziek blad opnieuw uitlopen. Dat nieuwe blad wordt niet opnieuw door de krulziekteschimmel geïnfecteerd. De schimmel overwintert in een gistachtige toestand in knoppen en schorsspleten. Bij knopontwikkeling kan infectie van het blad volgen. ## Aardappelplaag biologisch bestrijden: welke aantasting bedoelt u? Met aardappelplaag kunt u aardappelziekte of een insect bedoelen. Phytophthora infestans tast boven- en ondergrondse delen aan. Voor gestreepte kevers en bladvraat gebruikt u de [vergelijking van groenteplagen](/nl/groenteplagen-blad-wortel/). ## Volgende stap Leg de waarneming en uw gekozen aanpak vast met de [uitleg over de gewasbeschermingsmonitor](/nl/gewasbeschermingsmonitor-invullen/).