# Φυτοϋγειονομικός έλεγχος: διάγνωση, δείγμα και διαβατήριο φυτών

URL: https://leafwrit.com/cy/fytosanitarikos-elegchos-diavatirio/
Reviewed: 2026-10-29

## Διάγνωση και παραλαβή δείγματος

Τη **διάγνωση ασθένειας ή εχθρού καλλιέργειας στην Κύπρο** αναλαμβάνει ο [Κλάδος Προστασίας Φυτών και Μελισσοκομίας](https://www.moa.gov.cy/moa/da/da.nsf/plantprotect_el/plantprotect_el?opendocument=). Οι δραστηριότητές του περιλαμβάνουν διάγνωση και επίλυση φυτοπροστατευτικών προβλημάτων σε φυτείες, εργαστηριακές εξετάσεις και συμβουλές στον αγροτικό κόσμο για φυτοπροστασία και μελισσοκομία. Ο Κλάδος πραγματοποιεί επισκέψεις σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις, αυτόβουλα ή μετά από πρόσκληση.

Ο Κλάδος διεξάγει εργαστηριακές εξετάσεις ανίχνευσης επιζήμιων οργανισμών για φυτοϋγειονομικούς σκοπούς και για την παραγωγή και διάθεση πολλαπλασιαστικού υλικού. Πριν κόψετε ή μεταφέρετε δείγμα, περιγράψτε το εύρημα και ζητήστε οδηγίες παραλαβής. Ρωτήστε ποιο εργαστήριο θα παραλάβει το δείγμα, ποιος θα το συλλέξει και πώς θα ταυτοποιείται.

Για κίτρινα φύλλα τομάτας, η διάγνωση φυτοπροστατευτικού προβλήματος ανήκει στον Κλάδο Προστασίας Φυτών. Η αξιολόγηση αναλύσεων εδάφους και φύλλων και χημικών αναλύσεων του νερού άρδευσης ανήκει στον Κλάδο Χρήσης Γης και Ύδατος. Αν δεν ξέρετε αν η αιτία είναι ασθένεια ή έλλειψη θρεπτικών, στείλτε στους αρμόδιους λειτουργούς περιγραφή και ιστορικό της καλλιέργειας και ρωτήστε σε ποιον κλάδο ανήκει το ερώτημά σας.

Ο Κλάδος Προστασίας Φυτών εκδίδει φυτοπροστατευτικά δελτία για έγκαιρη λήψη προληπτικών και θεραπευτικών μέτρων. Η παρακολούθηση φυτοπροστασίας στον αγρό περιγράφεται στο [αρχείο ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας](/cy/olokliromeni-fytoprostasia-parakolouthisi/).

Τα δείγματα για διαβατήριο ή πιστοποιητικό συνοδεύονται από το έντυπο υποβολής δείγματος (Παράρτημα VI). Το έντυπο ζητά ημερομηνία δειγματοληψίας, ταυτότητα και ποσότητα δείγματος, στοιχεία εισαγωγέα, εξαγωγέα ή παραγωγού, προέλευση και τοποθεσία. Καταγράφει το σημείο δειγματοληψίας (εγκαταστάσεις εισαγωγέα, εμπορευματοκιβώτιο, φυτώριο, συσκευαστήριο, αγροτεμάχιο), το προσβεβλημένο μέρος (ρίζες, κορμός, βλαστοί, φύλλα, άνθη, καρποί) και το είδος δείγματος. Καταγράφει επίσης τη συμπτωματολογική εικόνα (για παράδειγμα χλώρωση, ξήρανση φύλλων, φυλλόπτωση, μαρασμός, έλκος), την κατανομή των συμπτωμάτων (μεμονωμένα φυτά, μερικά, τα περισσότερα, σε ομάδες, σε γραμμική διάταξη, τυχαία διασπορά) και την ημερομηνία εμφάνισης. Στις παρατηρήσεις δηλώνονται η συμπτωματολογία, οι συνθήκες του φορτίου και η επέμβαση με φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Γράψτε αυτά τα στοιχεία πριν από τη δειγματοληψία, όχι από μνήμης μετά. Περιγράψτε και τη θέση της αλλοίωσης: πάνω ή κάτω επιφάνεια φύλλου, περιθώριο, μεσονεύριος χώρος ή μίσχος. Για καρπό, φωτογραφίστε ολόκληρο το όργανο και τη βλάβη.

Αν βρείτε ύποπτο εύρημα σε εισαγόμενο ή φυτωριακό υλικό, επικοινωνήστε με τον Κλάδο και δώστε προέλευση και θέση. Περιμένετε την υπόδειξή του πριν οργανώσετε μεταφορά δείγματος ή αποστολή του υλικού σε τρίτο πρόσωπο.

Η εργαστηριακή εξέταση για διαβατήριο που καλύπτει διακίνηση εντός της Κοινότητας, και εντός της Κύπρου, επιβαρύνεται με τέλη προς το Τμήμα Γεωργίας. Η εξέταση για το βακτήριο Xylella fastidiosa (Real time PCR) κοστίζει 33 ευρώ για ένα δείγμα και 16 ευρώ για κάθε επιπλέον δείγμα από τον ίδιο χώρο δειγματοληψίας. Για άλλους επιβλαβείς οργανισμούς το κόστος το ορίζει ο Κλάδος Προστασίας Φυτών και Μελισσοκομίας.

## Μητρώο και διαβατήριο φυτών

Το **φυτοϋγειονομικό διαβατήριο στην Κύπρο** εκδίδεται από τον ίδιο τον επαγγελματία, εφόσον είναι εξουσιοδοτημένος από το Τμήμα Γεωργίας, με μορφότυπο του Κανονισμού (ΕΕ) 2017/2313. Τους ελέγχους και τις φυτοϋγειονομικές απαιτήσεις για τα εισαγόμενα και διακινούμενα φυτά τις καθορίζει ο [Κλάδος Φυτοϋγείας και Εμπορικών Προδιαγραφών Γεωργικών Προϊόντων](https://www.moa.gov.cy/moa/da/da.nsf/planthelathqualcont_el/planthelathqualcont_el?opendocument=).

Το διαβατήριο συνοδεύει τα φυτά και τα φυτικά προϊόντα όταν αποστέλλονται από επαγγελματία σε άλλον επαγγελματία και όχι σε τελικούς χρήστες. Επαγγελματίες είναι οι εισαγωγείς, οι φυτωριούχοι, τα κέντρα πώλησης φυτών, τα ανθοπωλεία και οι επαγγελματίες γεωργοί. Τα ανθοπωλεία εξαιρούνται από την εγγραφή στο επίσημο μητρώο, αλλά οι επαγγελματίες που τα προμηθεύουν στέλνουν τα φυτά με διαβατήριο. Διαβατήριο απαιτείται για όλα τα φυτά προς φύτευση εκτός των σπόρων, και ισχύει και για διακίνηση εντός της Κύπρου. Για ορισμένα είδη απαιτείται και όταν τα φυτά πωλούνται σε ερασιτέχνες κηπουρούς με σύμβαση εξ αποστάσεως (διαδίκτυο, ταχυδρομείο, μεταφορική εταιρεία).

Φυτά από τρίτη χώρα που έρχονται με φυτοϋγειονομικό πιστοποιητικό και μεταπωλούνται σε επαγγελματίες χρειάζονται διαβατήριο. Το εκδίδουν οι ίδιοι οι εισαγωγείς, αν είναι εξουσιοδοτημένοι από το Τμήμα Γεωργίας, αλλιώς το εκδίδει το Τμήμα.

Το πλαίσιο ορίζει ο Νόμος 146(Ι)/2023 «περί Προστατευτικών Μέτρων κατά των Επιβλαβών για τα Φυτά Οργανισμών». Τα σχετικά έντυπα υπάρχουν στη σελίδα του Κλάδου Φυτοϋγείας.

Στο υπόδειγμα διαβατηρίου του Παραρτήματος V (Κανονισμός 2017/2313) αναγράφονται: A βοτανική ονομασία, B CY και αριθμός εγγραφής στο επίσημο μητρώο, C κωδικός ιχνηλασιμότητας (όπου εφαρμόζεται) και D κωδικός χώρας καταγωγής. Ο κωδικός ιχνηλασιμότητας αναγράφεται μόνο στα φυτά προς φύτευση, εκτός σπόρων, των ειδών Citrus, Coffea, Lavandula dentata, Nerium oleander, Olea europaea, Polygala myrtifolia, Prunus dulcis και Solanum tuberosum. Το διαβατήριο επισυνάπτεται στη μονάδα εμπορίας των φυτών, ή στο πακέτο, τη δέσμη ή το εμπορευματοκιβώτιο. Για αποστολή διαφορετικών ειδών σε επαγγελματία στέλνεται ένα διαβατήριο για κάθε είδος.

Πριν στείλετε ή παραλάβετε φυτά, ελέγξτε αν χρειάζονται διαβατήριο: καταγράψτε είδος φυτού, προέλευση, προορισμό και παραλήπτη. Για εισαγωγή από τρίτη χώρα, ελέγξτε το φυτοϋγειονομικό πιστοποιητικό και ποιος εκδίδει το διαβατήριο στη μεταπώληση. Όταν παραλαμβάνετε παρτίδα με διαβατήριο, αντιπαραβάλετε τις ενδείξεις με την παρτίδα:

| Ένδειξη στο υπόδειγμα | Τι αντιπαραβάλλετε |
| --- | --- |
| A — Βοτανική ονομασία | Συγκρίνετε την ονομασία με το είδος που αφορά η παρτίδα. |
| B — CY και αριθμός εγγραφής στο επίσημο μητρώο | Ρωτήστε τον εκδότη για την πραγματική εγγραφή του. |
| C — Κωδικός ιχνηλασιμότητας, όπου εφαρμόζεται | Δείτε αν ο κωδικός αντιστοιχεί στην παρτίδα. |
| D — Κωδικός χώρας καταγωγής | Συγκρίνετε τον κωδικό με τα συνοδευτικά προέλευσης. |

### Εγγραφή στο μητρώο φυτοϋγείας

Πρόσωπο που ασχολείται ή προτίθεται να ασχοληθεί με την παραγωγή φυτών και φυτικών προϊόντων πρέπει να είναι εγγεγραμμένο στο Μητρώο Φυτοϋγείας και Πολλαπλασιαστικού Υλικού του Τμήματος Γεωργίας. Η «Αίτηση Εγγραφής» (Παράρτημα ΙΙ) αποστέλλεται στο Τμήμα Γεωργίας με φαξ στο 22408679. Τα έντυπα διατίθενται στην ιστοσελίδα του Τμήματος και στους Κλάδους Ελέγχου Νομοθεσιών και Φυτοϋγείας και Εμπορικών Προδιαγραφών Γεωργικών Προϊόντων. Η εγγραφή και η εξουσιοδότηση έκδοσης διαβατηρίων είναι χωριστές ενότητες στο ίδιο έντυπο. Την πρόθεση έκδοσης διαβατηρίου δηλώνει ο αιτών στο Δ1. Ο τίτλος του εντύπου είναι «Αίτηση για εγγραφή ή επικαιροποίηση στοιχείων στο Μητρώο Φυτοϋγείας και Προμηθευτών Πολλαπλασιαστικού Υλικού» και αναθεωρήθηκε στις **29/07/2021**.

- Στην αρχή σημειώνεται νέα εγγραφή ή επικαιροποίηση στοιχείων.
- Το Α1 ζητά επωνυμία και αριθμό εγγραφής στον Έφορο Εταιρειών ή ταυτότητα φυσικού προσώπου.
- Το Α2 ζητά υπεύθυνο επιχείρησης, ταυτότητα, διεύθυνση, στοιχεία θέσης και επικοινωνίας.
- Το Α3 ζητά τον υπεύθυνο για θέματα φυτοϋγείας και πολλαπλασιαστικού υλικού, αν διαφέρει από τον Α2.
- Το Β περιγράφει δραστηριότητες (εισαγωγές, εξαγωγές, διακίνηση από ή προς κράτη μέλη, εμπορία εντός Κύπρου, παραγωγή), είδη φυτών, συσκευαστήριο ή κοφτήριο (Β2), σήμανση ξύλινων μέσων συσκευασίας (Β3) και προμηθευτή πολλαπλασιαστικού υλικού (Β4).
- Το Γ καταχωρίζει τις εγκαταστάσεις: διεύθυνση, φύλλο σχέδιο, αριθμό τεμαχίου, τύπο εγκατάστασης, υπεύθυνο άτομο και επικοινωνία.
- Το Δ περιέχει τις πρόσθετες δηλώσεις: στο Δ1 η πρόθεση έκδοσης διαβατηρίου, στο Δ2 η πρόθεση έκδοσης άλλης επίσημης βεβαίωσης, στο Δ3 η πρόθεση σήμανσης ISPM 15 σε ξύλινα μέσα συσκευασίας, με απάντηση ΝΑΙ, ΟΧΙ ή «Δεν γνωρίζω».
- Το Ε ζητά όνομα, ιδιότητα, υπογραφή και ημερομηνία του αιτητή ή νόμιμου εκπροσώπου, κάτω από την υπεύθυνη δήλωση. Διαβάστε την υπεύθυνη δήλωση πριν υπογράψετε.

Το τμήμα «Για επίσημη χρήση» το συμπληρώνει η υπηρεσία, που καταγράφει το αποτέλεσμα εξέτασης της αίτησης: εγκρίνεται ή απορρίπτεται. Ο αριθμός μητρώου έχει τη μορφή CY, αριθμός επαρχίας (20 Λευκωσία, 30 Αμμόχωστος, 40 Λάρνακα, 50 Λεμεσός, 60 Πάφος), έτος αίτησης, αύξων αριθμός και κωδικός δραστηριότητας. Η σήμανση ξύλινων μέσων συσκευασίας απαιτεί και το έντυπο ΤΓ 528.

### Δήλωση πρόθεσης παραγωγής φυτών

Όποιος καλλιεργεί ή προτίθεται να καλλιεργήσει φυτά για πώληση στην Κυπριακή Δημοκρατία, σε τρίτες χώρες ή σε κράτη μέλη ενημερώνει το Τμήμα Γεωργίας με τη «Δήλωση Πρόθεσης Παραγωγής Φυτών» (Παράρτημα III), που αποστέλλεται στο φαξ 22408679. Η δήλωση υποβάλλεται το αργότερο 15 μέρες μετά την παραλαβή του εγχειριδίου, αν ο παραγωγός ήδη καλλιεργεί, ή ένα μήνα πριν τη φύτευση, αν προτίθεται να καλλιεργήσει. Τα είδη και οι ποσότητες που δηλώνονται είναι ευθύνη του παραγωγού. Όποιος έχει ήδη δηλώσει συγκεκριμένα είδη υποβάλλει νέα δήλωση μόνο όταν προσθέτει ή αφαιρεί είδος. Σε μεγάλο αριθμό ειδών επισυνάπτεται λίστα και στον πίνακα γράφεται «βλέπε επισυναπτόμενη λίστα».

## Τι χρειάζεται ο εξουσιοδοτημένος εκδότης

Ο επαγγελματίας που εξουσιοδοτείται να εκδίδει διαβατήρια πληροί τα κριτήρια του άρθρου 1 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/827. Διαθέτει γνώσεις για τους ελέγχους που διενεργούνται για επιβλαβείς οργανισμούς, οι οποίοι θα μπορούσαν να προσβάλουν τα φυτά, τα φυτικά προϊόντα και άλλα αντικείμενά του. Έχει καταδείξει στην αρμόδια αρχή ότι γνωρίζει τις βέλτιστες πρακτικές για την πρόληψη παρουσίας και διασποράς τους. Έχει γνώσεις και ικανότητες για την εξέταση των φυτών και τη λήψη μέτρων, και διαθέτει ή έχει πρόσβαση στον αναγκαίο εξοπλισμό και στις εγκαταστάσεις.

Ο εκδότης διαθέτει αποτελεσματικό σχέδιο για ύποπτη παρουσία ή ευρήματα επιβλαβών οργανισμών, και έχει διορίσει αρμόδιο επαφών για την επικοινωνία με την αρχή, με κοινοποιημένα στοιχεία επικοινωνίας. Για τη βιολογία των επιβλαβών οργανισμών και των φορέων τους, τα συμπτώματα στα φυτά, τους μακροσκοπικούς ελέγχους, τη δειγματοληψία, τις δοκιμές και τη συγκρότηση του σχεδίου, δείτε τις τεχνικές κατευθύνσεις στον δικτυακό τόπο του Τμήματος Γεωργίας.

Αν στον έλεγχο δεν εντοπιστεί μακροσκοπικά πρόβλημα, ή δεν παράγεται κανένα από τα 6 είδη με υποχρεωτική δειγματοληψία, ή τα αποτελέσματα του δείγματος είναι αρνητικά, το Τμήμα Γεωργίας στέλνει επιστολή ότι ο παραγωγός εξουσιοδοτείται να εκδίδει διαβατήρια. Η εξουσιοδότηση ισχύει μέχρι να ενημερωθεί διαφορετικά από την αρμόδια αρχή. Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιώσουν Xylella fastidiosa ή άλλο επιβλαβή οργανισμό, εφαρμόζονται τα μέτρα του Σχεδίου Έκτακτης Ανάγκης ή όσα επιβάλλει η αρχή.

Ο παραγωγός παρέχει κάθε διευκόλυνση στον επιθεωρητή και τηρεί αρχείο ιχνηλασιμότητας (αρχείο πωλήσεων) για τουλάχιστον 3 χρόνια, με τον παραλήπτη, την ποσότητα και την ημερομηνία πώλησης. Το Τμήμα Γεωργίας κάνει έκτακτους ελέγχους, και σε μη συμμόρφωση η αρχή μπορεί να λάβει νομικά μέτρα βάσει του Άρθρου 27 των περί Μέτρων Προστασίας κατά της Εισαγωγής και Εξάπλωσης Οργανισμών Επιβλαβών για τα Φυτά και τα Φυτικά Προϊόντα Νόμων του 2003 έως 2012.

### Επιτόπιος έλεγχος φυτωρίου

Εξουσιοδοτημένοι επιθεωρητές του Τμήματος Γεωργίας κάνουν μακροσκοπικό έλεγχο των εγκαταστάσεων στο πλαίσιο του ετήσιου προγράμματος ελέγχου. Επιβεβαιώνουν τα στοιχεία της δήλωσης, εξετάζουν τα φυτά για συμπτώματα ή οργανισμούς καραντίνας και παίρνουν δείγματα κατά περίπτωση. Αν εντοπιστούν ύποπτα συμπτώματα, η παρτίδα δεσμεύεται μέχρι να ολοκληρωθούν οι εργαστηριακές εξετάσεις.

Κάθε χρόνο λαμβάνονται δείγματα από συμπτωματικά ή ασυμπτωματικά φυτά των ειδών Coffea (καφές), Lavandula dentata (λεβάντα), Nerium oleander (ροδοδάφνη), Olea europaea (ελιά), Polygala myrtifolia (πολύγαλα) και Prunus dulcis (αμυγδαλιά) για Xylella fastidiosa, και από συμπτωματικά φυτά των υπόλοιπων ειδών.

Οι παρατηρήσεις καταγράφονται στο έντυπο **Φ.Υ.22**, στον φάκελο παραγωγού που τηρεί η υπηρεσία. Ο παραγωγός λαμβάνει αντίγραφο της έκθεσης με τις παρατηρήσεις και συστάσεις του επιθεωρητή.

Τα δείγματα συλλέγονται και αποστέλλονται αυθημερόν ή την αμέσως επόμενη μέρα στο εργαστήριο του Κλάδου Προστασίας Φυτών και Μελισσοκομίας (Λεωφόρος Λουκή Ακρίτα 1412, Λευκωσία), μαζί με το έντυπο του Παραρτήματος VI. Ο παραγωγός ή εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπός του είναι παρών κατά τη δειγματοληψία.

Τα δείγματα αποτελούνται γενικά από κλάδους με πλήρως ανεπτυγμένα φύλλα («ώριμοι ιστοί»), χωρίς εκπτυσσόμενα τμήματα βλαστών. Από πολυετή φυτά παίρνονται φύλλα με μίσχους και ξυλοποιημένοι κλαδίσκοι, από ποώδη φυτά βλαστοί και πλήρως ανεπτυγμένα φύλλα.

Για φυτά με ύποπτα συμπτώματα Xylella fastidiosa συλλέγεται συνδυασμός φύλλων και βλαστών με συμπτώματα, και στα μικρά φυτά μπορεί να σταλεί ολόκληρο το φυτό. Το δείγμα έχει τουλάχιστον 10 έως 25 φύλλα, ανάλογα με το μέγεθός τους, και αποφεύγονται τμήματα με πολύ προχωρημένα συμπτώματα ή σε πλήρη ξήρανση. Για ασυμπτωματικά φυτά το δείγμα έχει τουλάχιστον 4 έως 10 κλαδιά, ανάλογα με τον ξενιστή και το μέγεθος του φυτού, και λαμβάνεται από όλες τις πλευρές του δέντρου.

Ο αριθμός των ασυμπτωματικών φυτών που δειγματίζονται ακολουθεί το ISPM 31 και βασίζεται σε πρόγραμμα που ανιχνεύει με αξιοπιστία 80 % επίπεδο προσβολής ίσο ή μεγαλύτερο του 1 %. Παρτίδα 100 φυτών δειγματίζεται με 80 φυτά, παρτίδα 1.000 φυτών με 148 και παρτίδα 10.000 φυτών με 159. Στον πίνακα του Τμήματος, η ελιά δειγματίζεται με 4 φύλλα με μίσχο ανά φυτό (έως 225 φυτά και 900 φύλλα ανά δείγμα) και η ροδοδάφνη με 2 φύλλα ανά φυτό (έως 100 φυτά και 200 φύλλα ανά δείγμα).

## Επόμενο βήμα

Διάγνωση και οδηγίες δείγματος: [Κλάδος Προστασίας Φυτών και Μελισσοκομίας](https://www.moa.gov.cy/moa/da/da.nsf/plantprotect_el/plantprotect_el?opendocument=). Διακίνηση και μητρώο: [Κλάδος Φυτοϋγείας](https://www.moa.gov.cy/moa/da/da.nsf/planthelathqualcont_el/planthelathqualcont_el?opendocument=).